blog

Toekomst

De laatste shuttles keren terug op aarde. Het geld is op. De geestdrift verdwenen. Vroeger waren de planeten dichterbij dan nu. Zal ik nog meemaken dat mensen na een reis van 2,5 jaar Mars bereiken? Waarom zouden ze? Gewoon, omdat het er is…

Alex North

Nu Liz Taylor overleden is valt de aandacht weer op haar beroemdste (maar zeker niet beste) film “Cleopatra”. Bijgaande poster-art van Howard Terpning brengt tegenwoordig 3000 dollar op. De spektakelfilm heeft een unieke filmscore voortgebracht, gecomponeerd door Alex North (1910 – 1991), die ook tekende voor andere klassieke Hollywoodfilms, zoals “A Streetcar named Desire” en “Cheyenne Autumn”. Overigens komt het schitterende camerawerk van Leon Shamroy op bluray pas weer goed tot zijn recht. Oorspronkelijk duurde de film zes uur, maar tegenwoordig 3 uur en 40 minuten; ook ’n hele zit. De volledige versie schijnt veel volmaakter te zijn, maar al het weggesneden filmmateriaal lijkt verloren te zijn gegaan.

Briefgeheim

Soms prikkelt een bijzonder voorwerp ineens de fantasie. Gekregen van een kennis, die erbij vermeldde dat het poststuk tevoorschijn kwam na een renovatie van zijn huis. De envelop dateert van 1949; de inhoud is verloren. Waarom die zegellak? Wie of wat heet Schwarzberg? Is het een brief afkomstig van een diplomatieke dienst? Food for thought!

Tocht door de nacht

De ”Geïllustreerde Pers”, uitgever van tijdschriften en boeken die aan huis werden bezorgd, gaf lang geleden onder eigen naam Belgische stripboeken uit, hoofdzakelijk van uitgeverij Lombard. Op Wikipedia is de volgende anekdote te vinden: De rivaliteit die destijds heerste tussen de weekbladen Robbedoes en Kuifje komt aan bod in het Michel Vaillant album “Tocht door de Nacht” wanneer Graton een vrachtwagen van de transportfirma Vaillant een lading papier laat opladen bij “uitgeverij Van de Put” in Marcinelle (waar uitgeverij Dupuis gevestigd is) en blijkt dat er niet alleen papier geladen wordt maar er ook illegaal wapens aan boord van de vrachtwagen gesmokkeld worden, dit alles terwijl de jonge bijrijder van de Vaillant vrachtwagen zit te lezen in een exemplaar van het weekblad Kuifje dat hem door een personeelslid van de drukkerij is overhandigd (einde citaat). Na een conflict met zijn uitgever startte Graton met veel succes zelf een uitgeverij: “Graton éditeur”. Inmiddels heeft zoon Philippe het levenswerk van zijn vader (88 alweer) overgenomen.

Hanna Barbera

In de jaren ’60 en ’70 werden tekenfilmseries op tv voornamelijk gedomineerd door de producties van de “Hanna Barbera” studio’s. Deze shows worden momenteel weer volop gerecycled, zoals deze maand met de première van de nieuwe “Yogi Bear” film. “De Flintstones”, “de Jetsons”, “Top Cat”, “Huckleberry Hound”, “Magilla Gorilla” waren andere bekende namen. Voortkomend uit de klassieke animatiewereld maakten William Hanna en Joseph Barbera naam met goedkoop geproduceerde series, gebaseerd op limited animation, waar de televisiemaatschappijen grote behoefte aan hadden. Nadat Ted Turners “Cartoon Network” de studio in de jaren ’90 overnam en HB na de dood van beide oprichters opging in “Warner Bros. Animation”, wordt de naam nog alleen juridisch gebruikt.

U&lc

Tot aan het eind van de jaren negentig was het kwartaalblad “Upper & lower case” een onuitputtelijke bron van inspiratie op typografisch gebied, opgesierd door spraakmakende covers. Het werd uitgegeven door de “International Typeface Corporation”, opgericht door de typografen Aaron Burns, Herb Lubalin en Edward Rondthaler, wiens letterfonts dagelijks worden gebruikt over de hele wereld.

Tovenaarsleerlingen

Heel lang geleden waren er eens een tovenaar en negen hulpjes die prachtige sprookjesfilms maakten. Van video’s en dvd’s had toen nog niemand gehoord en je mocht al blij zijn als je geld genoeg had voor de bioscoop, of als je plaatjes uit de films te pakken kreeg. Je kon ze verzamelen in een plakboek met het verhaal erbij. Toen de tovenaar stierf gingen gewiekste zakenlieden met zijn figuren aan de haal om de wereld te overvoeren met fantasieloze imitaties. Maar intelligente leerlingen, zoals de mensen van Pixar studio’s en studio Ghibli, koesteren nog altijd het oude vakmanschap dat Walt en zijn nine old men* ons schonken.
(*Frank Thomas, Ollie Johnston, Ward Kimball, Marc Davis, Wolfgang Reitherman, Les Clark, John Lounsberry, Eric Larson en Milt Kahl vormden de kern van de groep animatoren en regisseurs in de gouden jaren van de Disney studio’s.

Saturnus’ ringen

 

 

 

 

 

Ruimtevaart en astronomie hebben mij van jongsafaan gefascineerd. Exotische vormen en patronen, subtiele nuances, oogverblindende kleuren en onuitputtelijke raadsels. Altijd blijken de grenzen van het menselijk voorstellingsvermogen te kunnen worden opgerekt.

Kauwgumplaatjes

Waarschijnlijk om de verkoop van pakjes kauwgum te vergroten werden er ooit aantrekkelijke plaatjes bij gestopt. De “kauwgumplaatjes” hoorden tot de vaste uitrusting van scholieren. Tegenwoordig zijn het plaktattoos, stickers, speelkaarten van Bakugan of Pokemon en speelt de kauwgum geen rol meer. De onderwerpen varieerden vroeger van Batman, Thunderbirds en Huckleberry Finn tot ruimtevaart- en voetbalplaatjes. Soms was de achterkant een spelletje of een deel van een puzzel en compleet als het laatste kaartje in je bezit kwam. Dat veroorzaakte een levendige ruilhandel op het schoolplein. Nu de vraag: welke achterkant hoort bij welk onderwerp?

Colorama

Tot de jaren ’90 waren “Colorama’s” (grootformaat feelgood dia’s – 5 x 18 m, verlicht door meterslange TL buizen en geproduceerd door Kodak) een bezienswaardigheid. Het fenomeen was geïnspireerd door het succes van Cinemascope in de bioscopen en de opkomst van de kleurenfotografie. Iedere drie tot vijf weken wisselde de panoramische lichtbak in de grote hal van het Grand Central Station in New York van onderwerp. Tegen het einde van de 20e eeuw vervloog de magie van statische reuzendia’s, oplichtend in een donkere stationshal, door de explosieve groei van neon en LCD displays vol beweging. Deze afbeelding uit 1957 is geënsceneerd door de beroemde illustrator Norman Rockwell en gefotografeerd door Ralph Amdursky en Charles Baker. (Zie ook de link onder ‘Inspiratie’.)

Hans Kresse

Weinig striptekenaars konden met inkt en penseel zo scherp een sfeer scheppen als de Nederlander Hans G. Kresse (1921-1992). Hoewel zijn werk in hoogtijdagen over heel Europa bekend was (in de vorm van tekeningen met twee kolommen tekst eronder) worden de verhalen van Eric de Noorman niet vaak meer gelezen. Toch valt er voor lezers die er de tijd voor nemen heel wat te genieten. Kresse liet zijn hoofdrolspelers verouderen en soms sterven; heel zeldzaam in het genre. Zijn beroemdste creatie Eric kreeg een zoon, Erwin, die in de laatste verhalen op de voorgrond trad. Daarnaast werd Hans Kresse via zijn indianenstrips steeds meer pleitbezorger voor de rehabilitatie van het imago van de Noord-Amerikaanse indianen. Persoonlijk vind ik zijn weergave van natuur en dieren adembenemend.

 

 

Una canzone

Deze curieuze kaart vond ik laatst op de rommelmarkt. Het is een A5 ansichtkaart uit het midden van de twintigste eeuw waarin een singeltje is verwerkt met daarop een Italiaans volksliedje uit de Dolomieten. Inmiddels ben ik erachter gekomen dat het hier gaat om het Napolitaanse liedje “Lazarella” uit 1957. Op de foto zijn vaag de contouren van de groeven zichtbaar. Op deze link is het liedje te beluisteren: Italiaans volksliedje

Tati-Chomet

Momenteel draait in enkele bioscopen de animatiefilm “l’Illusioniste” van Sylvain Chomet. Voorheen maakte hij met zijn team het vermakelijke “Les Triplettes de Belville”. De nieuwe film is gemaakt op basis van een oud script van grootmeester Jacques Tati, wiens bijzondere films sinds kort opnieuw in roulatie zijn gegaan. Zie voor de trailer: http://www.lillusionniste-lefilm.com

Ett Hem

De Zweedse schilder Carl Larsson (1853-1919) en zijn gezin vormen de spil van talloze aquarellen en olieverfschilderijen, die in boekvorm en reproducties tot op heden rond de wereld gaan. Na een jeugd vol armoede en ellende werd Larsson vanaf het verschijnen van het prentenboek “Ett Hem” (“Ons huis”) een gevierd kunstenaar. Door de aankoop van een boerderij genaamd “Spardarvet”, legde hij zich vooral toe op het vastleggen van het boerenleven. In 1996 schreef de romancier Philippe Delerm een prachtige roman over de kunstenaarskring rondom de Larssons: “Sundborn, of de dagen van licht”. De hier afgebeelde aquarel “Kreeftenvangst”, in bezit van het Nationalmusei in Stockholm, is een van mijn favoriete prenten.

Truffaut

Francois Truffaut was een inspirerende schrijver en filmmaker die in oktober 1984 te vroeg gestorven is. Hij herwaardeerde het werk van Hitchcock en liet zelf prachtige films na, zoals zijn overrompelende debuut “Les quatre cents coups”, “Jules et Jim”, “L’Enfant sauvage”, “La Nuit Americaine” (Oscarwinnaar) en “La chambre verte”. Het afgebeelde boek is de Amerikaanse vertaling uit 1978 van “Les films de ma vie”; een verzameling recensies uit o.a. “les Cahiers du Cinéma”. Let vooral op de typische jaren ’70 typografie van de cover.

Spartacus

Niet zelden worden releases van grote nieuwe speelfilmproducties begeleid door uitbundig publiciteitsmateriaal, zoals foto’s en boekwerkjes. Dit is een oud exemplaar uit ± 1960, gevonden op een boekenmarkt, van de film “Spartacus”. Een film die vandaag de dag nog altijd staat als een huis. Het album is prachtig geïllustreerd en bevat veel foto’s uit de film. Opvallend is echter dat de naam van de regisseur  -Stanley Kubrick- nauwelijks vermeld wordt, in tegenstelling tot die van producent en hoofdrolspeler Kirk Douglas (de inmiddels hoogbejaarde vader van acteur Michael Douglas). De verhoudingen waren tijdens de draaiperiode behoorlijk kil geworden, en dat lag volgens bronnen vooral aan de sterallures van Douglas.

Jean-Jacques Sempé

Op zijn negentiende begonnen als tekenaar, werd deze Franse cartoonist/illustrator vooral bekend door de avonturen van “Le Petit Nicolas”, geschreven door René Goscinny. Hij maakte meer dan zeventig covers voor de New Yorker. Dit subtiele voorbeeld uit 1988 is er een van.

George Eastman

Twee foto’s van vrouwen tijdens een alledaagse bezigheid. De linkerfoto is een jaar na de geboorte van George Eastman gemaakt, in 1855, de rechterfoto dateert van 1909.
Het “George Eastman House” in Rochester in de staat New York beheert talloze van dit soort magnifieke foto’s. Vaak stammen ze uit fotocollecties die via de nalatenschap van verzamelaars of originele eigenaars aan het museum gedoneerd werden. George Eastman (1854-1932) stond aan de wieg van de moderne fotografie, als uitvinder van de rolfilm en de kleine Kodak “brownie” handcamera. Tot dan toe was fotografie een vak beheerst door enkelingen; nu werd het een alledaagse bezigheid voor miljoenen.
Om een idee te geven hoe het verleden ons op de hielen zit: de linkerfoto is slechts 34 jaar na de dood van Napoleon Bonaparte op St. Helena gemaakt. Zo dicht liggen moderne en klassieke tijden bij elkaar.

Time–Life

Voor het bestaan van computers, tekentabletten en Photoshop had je nog knappe illustratoren die met verf en penselen, en een enkele airbrushspuit, de fantasie prikkelden van lezers die meer wilden weten over historie, natuur en techniek. Jarenlang bundelden de weekbladen “Time” en “Life” hun krachten in fraai vormgegeven boekuitgaven om de gemiddelde burger bij te praten over de aktuele kennis van deze onderwerpen. De laatste jaren is deze taak vooral verlegd naar de succesvolle wetenschapskanalen op televisie. Toch maken ook nu nog illustratoren van “National Geographic” magazine zorgvuldige illustratieve infographics waarvan een belangrijk gedeelte handwerk is.

Lost in space

Terugkomend op de beroemde Classics stripboekjes uit de jaren vijftig en zestig laat ik hier enkele voorbeelden zien van “de Robinsons”. Een s.f. stripreeks over een typisch Amerikaans gezinnetje dat met hun ruimtestation op drift raakt in het heelal. Ondanks de immense leegte tussen ons zonnestelsel en andere ‘galaxies’, hebben ze de ene aanvaring na de andere met ‘allochtonen’ (in die tijd bedoelde men met die benaming nog gewoon buitenaardse wezens). Dankzij de doeltreffende tekenstijl van strip routinier Dan Spiegle en de fantasierijke verhalen, werden deze boekjes verslonden. Sindsdien twijfel ik natuurlijk geen moment meer aan het bestaan van verre sterrenstelsels met bewoonde planeten.

Ecce Homo

De man op deze foto behoorde in zijn jonge jaren tot de weinige mensen die de spot durfden te drijven met de nazi’s en het overleefden. Hij heette George Grosz. Zijn brutale teken- en schilderwerken waren tussen 6 mei en 30 juli 1995 te bewonderen in Düsseldorf tijdens een grote overzichtstentoonstelling van Grosz’ werk, de grootste over één kunstenaar die ik ooit heb gezien. De originelen van zijn tekeningen en aquarellen zijn magistraal en komen in drukwerk nauwelijks tot hun recht. De aquarel uit 1921 rechtsonder, getiteld: “Der Mensch ist gut”, komt uit de verzamelmap “Ecce Homo”, een sleutelwerk uit zijn enorme productie, vol sarcastische schetsen van het geruîneerde Duitsland tussen de twee wereldoorlogen.
Pas enkele jaren geleden ontdekte ik in Gent op een andere grote overzichtstentoonstelling, gewijd aan Stanley Kubrick, dat hij als beginnende fotograaf (en latere filmlegende) deze foto voor LIFE magazine maakte: George Grosz, aan het eind van zijn leven als banneling levend in New York.

Avatar avant la lettre

Denk niet dat de 3D film “Avatar” iets wezenlijks nieuws brengt. Al in de jaren ’50 maakt de Nederlandse poppenfilmstudio “Dollywood” van Joop Geesink 3D boekjes voor Planta margarine. Bij ieder pakje boter kreeg je plakplaatjes (wonderplaatjes genoemd) en om de zoveel tijd het boekje om ze in te plakken. Pukkie reisde in de eerste vier boekjes naar de ruimte en in de volgende vier delen belandde hij op de oceaanbodem. De acht verhalen werden geschreven door Johan Veeninga.

Voor de jeugd van 7 tot 77 jaar

Er was nog niet veel vermaak in de periode tussen begin vijftiger en eind zestiger jaren. Voor heel wat kinderen, voornamelijk jongens, maakte dit niets uit. Ze leefden namelijk in de gouden decennia van het beeldverhaal, met Hergé’s Kuifje albums aan de top. Geïnspireerd door Edgar P. Jacobs, Bob de Moor, Jaques Martin en andere medewerkers van Hergé ontstond daarna een hele nieuwe generatie stripmakers: Jean Graton, Eddy Paape, Edouard Aidans, Hermann Huppen, Greg, Tibet (kortgeleden overleden), Albert Weinberg en nog vele anderen. Ze kregen hun podium in het weekblad “Tintin/Kuifje” en het Nederlandse “Pep”. Inmiddels zijn ze overleden of hoogbejaard, de helden van toen…

Archives de la planète

Albert Kahn was een bankier en filantroop uit Parijs die met zijn fortuin, verdiend met aandelen, een instituut oprichtte dat de wereld zou bewaren in duizenden foto’s en films. Onder supervisie van geograaf Jean Brunhes reisden elf cameramensen achtenveertig landen af en namen 72000 kleurenfoto’s, 4000 stereoscopische foto’s en duizenden meters film naar Parijs mee terug. Na de grote beurscrach in 1929 verloor Kahn al zijn geld en tijdens de Tweede Wereldoorlog stierf hij eenzaam en berooid in zijn villa, maar zijn enorme collectie bleef wonderwel gespaard en vormt nu het hart van een boeiend museum in een buitenwijk van Parijs. Onderstaande kleuren(!)foto’s uit de Eerste Wereldoorlog (1914-18) zeggen meer dan duizend woorden.

Francesco Guardi

Francesco Guardi behoorde als schilder tot de ware meesters in het Venetië van de 18e eeuw. De lagunestad verloor langzaam maar zeker zijn macht en transformeerde in de eeuwen daarna tot een schim van weleer. Toch leverde dat in een laatste oprisping fantastische schilders op zoals, naast Guardi, o.a.: Antonio Canaletto, Giandomenico Tiepolo, Giambattista Piranesi en Pietro Longhi.
Zowel het schilderij van een concert hieronder als de tekening van een toneelvoorstelling in de tuin van Villa Gradenigo creëren met minieme middelen een enorme sfeer.

Tekkonkinkreet

Een wonderlijke Japanse animatiefilm uit 2006. Gemaakt door Studio 4ºC in Tokio, onder leiding van de Amerikaanse filmregisseur Michel Arias. Een tour de force die toont dat klassieke en digitale technieken, en bovenal een sterk scenario een animatiefilm kunnen voortbrengen die live action in de schaduw stelt. Met prachtige decors, spannende camerabewegingen en sterke karakters. “Tekkonkinkreet” is een woordspeling op de Japanse uitdrukking voor gewapend beton.

The prisoner

In 1968 werd ook in Nederland de surrealistische tv-serie “The Prisoner” van en met Patrick McGoohan uitgezonden. De akteur/regisseur is in januari 2009, op 80-jarige leeftijd overleden. Dit is de cover van de goed verzorgde DVD release uit 2008, “the 40th anniversary edition”. Alle afleveringen in één box. De serie oogt qua vormgeving en toon nu lekker ‘sixties’, maar het krankzinnige en bizarre einde deed McGoohans populariteit geen goed. Bepaalde kijkers waren erg ‘teleurgesteld’ om de laatste aflevering, waarvan ze hoopten dat deze veel vragen zou oplossen. De akteur/regisseur moest zelfs noodgedwongen uitwijken naar de USA.
(Vergeefs probeerde de productiestaf technici weg te kapen van de set van “2001, a Space Odyssee”, waaraan in dezelfde Shepperton filmstudio al zo’n drie jaar werd gewerkt. Het “vulgaire” medium televisie maakte echter geen schijn van kans tegenover de cinema met haar onaantastbare status. Er is sindsdien veel veranderd…)

RFK

6 juni 1968 ging ik samen met mijn moeder met de trein naar oma. Ik was 10 jaar. Een dag tevoren was Robert Kennedy vermoord, vijf jaar na zijn broer John, de voormalige president van de USA. Bovendien was slechts twee maanden eerder een fatale aanslag gepleegd op dr. Martin Luther King. Ik las nog niet veel kranten maar deze krant uit de kiosk moest en zou ik hebben. En ik bezit hem na bijna 41 jaar nog steeds. (Mét de tovenaar van Fop erin… [zie het eerdere item])

Bill Gold

Deze platenhoes werd ontworpen als onderdeel van de publiciteitscampagne rond Stanley Kubricks film “Barry Lyndon” uit 1975, naar een roman van William Makepeace Thackeray. Zoals deze productie van grote invloed was op vele historische films en tv-series die erna gemaakt werden, zo was het werk van grafisch ontwerper Bill Gold en zijn bureau trendsettend op het gebied van Engelstalige filmposters. Vanaf de jaren ’40 van de vorige eeuw tot in onze 21e eeuw werkte hij mee aan honderden, inmiddels vaak legendarische, filmcampagnes.

Eliott Erwitt

Een foto van Eliott Erwitt, gemaakt in Reno – 1960, tijdens de opname van Marilyn Monroe’s laatst voltooide film: “The Misfits”, geregisseerd door John Huston. Een prachtig portret van oudere cowboys die verloren lopen in de moderne wereld van big industry en wat betreft sfeer een ware voorloper van “The Last Picture Show”. De dvd van “The Misfits” is de moeite waard om te bekijken, al was het alleen maar als bewijs dat MM wel degelijk kon acteren.Van Magnum fotograaf Eliott Erwitt is momenteel een fraaie overzichts-tentoonstelling te zien in het Gemeentemuseum van Helmond, van 13 oktober 2009 tot en met 17 januari 2010.

The Wizard of Id

Onvergetelijk en nooit geëvenaard: “The Wizard of ID”, van Brant Parker en Johnny Hart. Werd in Nederland in de jaren zestig en zeventig gepubliceerd als “De Tovenaar van Fop”, ondermeer in het dagblad “De Tijd”. De humor is tijdloos. Hieronder vier voorbeelden (en een fink is zoiets als een lafbek):

The twilight zone

Als kind bezorgden enkele zwartwit afleveringen van deze originele tv-serie, bedacht door de scenario-schrijver en producent Rod Serling, mij nachtmerries. Zelfs de strips hiervan gaven je de rillingen. Hieronder een uitgave uit 1967. Regelmatig verschenen er nieuwe delen in diverse ‘Classics’ series. Eén bepaalde tv-aflevering, over een vrouw die opgesloten raakt in een warenhuis waar de etalagepoppen tot leven komen, maakte veel indruk. De titel vond ik terug op het internet: “The After Hours” met Anne Francis in de hoofdrol. Voor het eerst in Amerika uitgezonden op 10 juni 1960. Inmiddels wordt dit jaar gevierd dat 50 jaar geleden de allereerste aflevering van de Twilight Zone werd vertoond.